Bảo quản và vệ sinh đá thạch anh: làm gì và tuyệt đối tránh gì

Thạch anh đạt 7 trên thang Mohs — cứng hơn phần lớn vật dụng hằng ngày. Nhưng cứng không có nghĩa là bất hoại. Đá vẫn phai màu, vẫn nứt, vẫn xỉn, và phần lớn hư hỏng đến từ cách chăm sóc sai chứ không phải từ va đập.

Bốn việc làm hỏng đá mà nhiều người vẫn làm

1. Phơi nắng để "nạp năng lượng"

Đây là việc gây hại rõ ràng nhất. Thạch anh tím, hồng và khói đều phai màu dưới tia cực tím — cơ chế màu của chúng dựa trên trạng thái ion tạp chất, và ánh nắng làm trạng thái đó đảo ngược.

Một bông thạch anh tím đặt sát cửa sổ hướng tây vài năm sẽ nhạt đi thấy rõ, và không có cách nào phục hồi. Nếu muốn phơi theo thói quen tâm linh, hãy phơi ánh sáng gián tiếp hoặc ánh trăng, đừng phơi nắng gắt.

2. Ngâm muối

Muối ăn hoà tan tạo môi trường ăn mòn. Nó không làm hỏng khối thạch anh nguyên, nhưng:

• Ăn mòn phần kim loại — khoá vòng, charm bạc, dây thép sẽ xỉn và mục.
• Ngấm vào khe nứt rồi kết tinh lại khi khô, làm nứt lan rộng.
• Với đá có bao thể hoặc đá ghép keo, muối phá lớp keo.

3. Nước nóng hoặc thay đổi nhiệt đột ngột

Thạch anh nở vì nhiệt không đều nếu bên trong có vết nứt sẵn. Đổ nước nóng lên viên đá vừa để trong phòng lạnh là cách nhanh nhất làm vết nứt lan.

4. Máy rửa siêu âm

Nhiều người dùng máy rửa trang sức siêu âm cho tiện. Với thạch anh có vết nứt hoặc có bao thể (như thạch anh tóc), rung siêu âm có thể làm nứt lan hoặc làm bung sợi ở gần bề mặt. Chỉ nên dùng với đá đặc, không nứt, và ngay cả khi đó cũng nên hạn chế.

Cách vệ sinh an toàn theo từng dạng

Vòng tay, mặt dây

1. Pha nước ấm nhẹ (không nóng) với một giọt nước rửa chén trung tính.
2. Nhúng khăn mềm, vắt gần khô, lau từng hạt.
3. Lau lại bằng khăn ẩm sạch, rồi thấm khô ngay bằng khăn khô.
4. Để khô hoàn toàn trước khi cất — độ ẩm còn lại làm dây co giãn nhanh mục.

Không ngâm cả vòng nếu có dây co giãn hoặc phụ kiện kim loại.

Quả cầu, trụ, tượng

Lau khăn microfibre ẩm. Nếu có mảng bám cứng đầu, dùng khăn ẩm đắp lên vài phút cho mềm rồi lau, không cạo.

Bông đá (cụm tinh thể)

Đây là dạng khó nhất vì bụi đọng giữa các mũi tinh thể. Cách an toàn:

• Dùng cọ mềm khô (cọ trang điểm cũ rất hợp) quét nhẹ theo chiều tinh thể.
• Bụi cứng đầu thì dùng bình xịt hơi cho máy ảnh.
• Hạn chế nước — nước đọng giữa các khe khó khô, lâu ngày gây mảng bám trắng.

Cất giữ

• Cất riêng từng món trong túi vải mềm. Để chung một hộp là cách chắc chắn làm xước lẫn nhau.
• Tránh để cạnh trang sức cứng hơn: sapphire, ruby (9 Mohs), kim cương (10).
• Nơi cất nên khô ráo, tránh nắng.

Khi nào nên tháo vòng ra

Thói quen đơn giản này kéo dài tuổi thọ vòng đá hơn mọi cách vệ sinh:

• Khi tắm và bơi (xà phòng, clo, nước biển).
• Khi tập thể thao nặng hoặc làm việc tay chân.
• Khi dùng hoá chất tẩy rửa, thuốc nhuộm tóc, nước hoa xịt trực tiếp.
• Khi ngủ, nếu vòng có dây co giãn — kéo giãn liên tục khiến dây nhanh đứt.

Đá bị xỉn hoặc mờ có cứu được không

Tuỳ nguyên nhân: